HISTORIA UPRAWY KRZEWÓW JAGODOWYCH
Hodowla roślin jagodowych została zapoczątkowana stosunkowo niedawno, gatunki bowiem, od których pochodzą odmiany dziś uprawiane, występowały powszechnie jako gatunki dziko rosnące i z nich zbierano owoce.
W literaturze angielskiej spotyka się wzmianki świadczące o tym, że agrest zaczęto uprawiać w XVI w., pierwsze zaś opisy pochodzą z XVII w. Pierwsze opisy porzeczki jako rośliny lekarskiej notowane są w XV w. W tym też czasie zaczęto ją uprawiać w ogrodach. Według literatury angielskiej poziomki były uprawiane w ogrodach już w XV w., natomiast truskawka wielkoowocowa znana jest dopiero od XVIII w. Wiadomości o uprawie malin pochodzą z XVI w. Jeżyny wprowadzono do uprawy do-64 piero w ubiegłym stuleciu (XIX w.).
Prawdopodobnie hodowla rozpoczęła się od selekcji prowadzonej w obrębie danego gatunku i od rozmnażania wegetatywnego wartościowych typów. Hodowla polegająca na krzyżowaniu par rodzicielskich o pożądanych cechach rozpoczyna się dopiero w XIX w. w krajach Europy zachodniej. Stąd odmiany sprowadzono do Ameryki, gdzie krzyżowano je z odmianami lokalnymi i gdzie hodowlę rozwinięto w bardzo szybkim tempie. W Związku Radzieckim hodowlę odmian jagodowych rozwinął Miczurin osiągając dobre wyniki.
Śledząc historię hodowli roślin jagodowych, należy stwierdzić, że we wszystkich krajach, gdzie się je uprawia, otrzymuje się coraz to inne odmiany. Można by przypuszczać, że w każdym kraju istnieje już tak duża liczba wartościowych odmian, iż hodowla jest już zbyteczna. Gdybyśmy jednak wśród znanych odmian chcieli znaleźć taką, która zadowalałaby wszystkie stawiane wymagania, byłoby to rzeczą niemożliwą. Ponadto trzeba pamiętać o tym, że odmiany uprawiane przez dłuższy czas w tych samych warunkach i rozmnażane wegetatywnie starzeją się i stają się coraz mniej odporne na choroby. Przyczyny tego starzenia się mogą być następujące: wzrastające zawirusowanie roślin (np. odmiana maliny Lloyd George) oraz degeneracja genetyczna (odmiana truskawki Climax).
Jakie zatem zadania stawiamy obecnie hodowcom roślin jagodowych?
Chcielibyśmy, aby odmiany porzeczek kolorowych odznaczały się dużą plennością, dużymi jagodami, długimi gronami i szypułkami oraz nieosypywaniem się dojrzałych owoców. Cechy te u porzeczek czerwonych zostały już w dużym stopniu osiągnięte. Pozostaje uzyskać odmiany odporne na choroby, odmiany o drobnych i nielicznych nasionach oraz wcześnie rozpoczynające owocowanie.
U porzeczki czarnej należałoby zwiększyć wytrzymałość na mróz i uzyskać odmiany samopylne, co niewątpliwie przyczyniłoby się do zwięk-
szenia plonów, oraz odmiany o jagodach jednocześnie dojrzewających, nie osypujących się, a także odznaczających się dużą zawartością witaminy C, cukrów i kwasów. Pożądane cechy agrestów to: duże i szybko rosnące owoce (ze względu na zbiór owoców zielonych), odporność na mączniak i opadzinę oraz niepokładanie się pędów i nieliczne kolce.
Ponieważ na plantacjach malin coraz bardziej rozpowszechnia się zamieranie pędów i choroby wirusowe, odporność na te choroby stawiamy na pierwszym miejscu. Duże znaczenie mają poza tym: prosty wzrost pędów, mała liczba kolców na pędach, duża plenność i dobra jakość owoców, intensywne zabarwienie soku, nierozsypywanie się owoców i łatwe odchodzenie ich od dna kwiatowego. W hodowli jeżyn, oprócz wymienionych cech, szczególną wagę przypisuje się zwiększeniu się wytrzymałości pędów na mróz.
Najwięcej wymagań stawiamy truskawkom. Chcielibyśmy mieć odmiany dające owoce duże i średniej wielkości, wyrównane, z intensywnie zabarwioną skórką, miąższem i sokiem, zwartym miąższem, małą komorą, łatwo odchodzące od kielicha, z orzeszkami mało wgłębionymi, z odpowiednią zawartością kwasów oraz silnym aromatem; wymagane też są prosto stojące kwiatostany o mniejszej liczbie kwiatów. Ponadto odmiany powinny się odznaczać dużą plennością, odpornością na choroby wirusowe i wytrzymałością na mróz oraz małymi wymaganiami glebowymi. Wśród przeszło 2000 odmian nie ma dotychczas takiej, która by wykazywała wszystkie wymienione cechy, dlatego też trzeba nadal prowadzić hodowlę truskawki.
Co się tyczy odmian poziomek, to wymagamy, aby rośliny te nie tworzyły rozłogów i miały owoce duże, jednolicie zabarwione, aromatyczne.
Jest rzeczą zrozumiałą, że niełatwo połączyć wszystkie wymagane cechy w jednej odmianie. Aby uzyskać pozytywne wyniki w hodowli, na
leży ją oprzeć na znajomości cech morfologicznych i właściwości fizjologicznych poszczególnych gatunków i odmian (np. odporności na choroby i szkodniki oraz wytrzymałości na mróz), a przy stosowaniu krzyżowania — poznać jeszcze stosunki cytologiczne.