A A A

JEŻYNA

Systematyka i pochodzenie odmian uprawnych Jeżyna (Rubus fruticosus) należy do rzędu różowych (Rosales), rodzi­ny różowatych (Rosaceae), podrodzaju Eubatus. Hedrick dzieli podrodzaj Eubatus na kilka sekcji: Ośrodek występowania gatunków z wymienionych sekcji znajduje się w północnej i we wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Na terenie Europy Hedrick rozróżnia sekcje: Coesi — o zasięgu eurosyberyjskim, Fruticosi, syn. Morijeri. Prawie wszystkie odmiany uprawne pochodzą od amerykańskich ga­tunków: Rubus laciniatus, Rubus procerus i Rubus ulmijolius. Jeżyny rosną dziko na całej półkuli północnej i sięgają do Ameryki Południowej. Występują pospolicie w lasach, na wyrębach leśnych, wzdłuż rzek i potoków, a także przy drogach i na pastwiskach. Ponieważ jeżyna rośnie bardzo bujnie i łatwo się rozmnaża, a pędy jej są uzbrojone w kolce, tworzy ona nieraz gęste, toudne do przebycia zaro­śla. W Polsce roślina ta występuje dziko w lasach i zagajnikach. Wielko­owocowych odmian nie uprawiamy głównie dlatego, że znane dotychczas odmiany jeżyn są wrażliwe na mróz i w naszym klimacie ich uprawa by­łaby zbyt ryzykowna. Owoce jeżyn dziko rosnących, choć drobniejsze, za­spokajają duże zapotrzebowanie przemysłu przetwórczego. W krajach Europy zachodniej, szczególnie w Niemczech prowadzi się wiele prac hodowlanych nad jeżynami. Celem hodowli jest otrzymanie nowych odmian, odznaczających się dużą plennością i dobrą jakością owo­ców, a przede wszystkim dużą wytrzymałością na mróz oraz prostymi pę­dami z możliwie najmniejszą ilością kolców. Podobne cele stawiają sobie hodowcy w Związku Radzieckim i w Ameryce, gdzie uprawa jeżyn jest najbardziej rozpowszechniona. Krzyżuje się również maliny z jeżynami (szczególnie sekcja Coesi dobrze się do tego nadaje). Uzyskano wiele inte­resujących mieszańców. Wśród jeżyn spotyka się wiele poliploidów. U je­żyn europejskich częste są również mutacje pączkowe. Stwierdzono, że for­my o pędach bez kolców dają bardzo małe plony. Jeżyny są samopylne, w Ameryce Północnej występują jednak gatun­ki samopłonne, a nawet dwupienne. Systematycy dzielą jeżyny na 2 grupy pomologiczne: jeżyny o pędach wzniesionych, jeżyny płożące się. Na podstawie barwy i kształtu owoców rozróżniono kilka grup od-252 mian: 1) o owocach kulistych, czarnych (Theodor Reimer, Wilsona Wcze- sna); o owocach wydłużonych, czarnych lub czerwonych (Boysenberry); o owocach czerwonych (Joungberry); o owocach niebieskich lub niebieskofioletowych (Cumberland).