JEŻYNA
Systematyka i pochodzenie odmian uprawnych
Jeżyna (Rubus fruticosus) należy do rzędu różowych (Rosales), rodziny różowatych (Rosaceae), podrodzaju Eubatus.
Hedrick dzieli podrodzaj Eubatus na kilka sekcji:
Ośrodek występowania gatunków z wymienionych sekcji znajduje się w północnej i we wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Na terenie Europy Hedrick rozróżnia sekcje:
Coesi — o zasięgu eurosyberyjskim,
Fruticosi, syn. Morijeri.
Prawie wszystkie odmiany uprawne pochodzą od amerykańskich gatunków: Rubus laciniatus, Rubus procerus i Rubus ulmijolius.
Jeżyny rosną dziko na całej półkuli północnej i sięgają do Ameryki Południowej. Występują pospolicie w lasach, na wyrębach leśnych, wzdłuż rzek i potoków, a także przy drogach i na pastwiskach.
Ponieważ jeżyna rośnie bardzo bujnie i łatwo się rozmnaża, a pędy jej są uzbrojone w kolce, tworzy ona nieraz gęste, toudne do przebycia zarośla.
W Polsce roślina ta występuje dziko w lasach i zagajnikach. Wielkoowocowych odmian nie uprawiamy głównie dlatego, że znane dotychczas odmiany jeżyn są wrażliwe na mróz i w naszym klimacie ich uprawa byłaby zbyt ryzykowna. Owoce jeżyn dziko rosnących, choć drobniejsze, zaspokajają duże zapotrzebowanie przemysłu przetwórczego.
W krajach Europy zachodniej, szczególnie w Niemczech prowadzi się wiele prac hodowlanych nad jeżynami. Celem hodowli jest otrzymanie nowych odmian, odznaczających się dużą plennością i dobrą jakością owoców, a przede wszystkim dużą wytrzymałością na mróz oraz prostymi pędami z możliwie najmniejszą ilością kolców. Podobne cele stawiają sobie hodowcy w Związku Radzieckim i w Ameryce, gdzie uprawa jeżyn jest najbardziej rozpowszechniona. Krzyżuje się również maliny z jeżynami (szczególnie sekcja Coesi dobrze się do tego nadaje). Uzyskano wiele interesujących mieszańców. Wśród jeżyn spotyka się wiele poliploidów. U jeżyn europejskich częste są również mutacje pączkowe. Stwierdzono, że formy o pędach bez kolców dają bardzo małe plony.
Jeżyny są samopylne, w Ameryce Północnej występują jednak gatunki samopłonne, a nawet dwupienne.
Systematycy dzielą jeżyny na 2 grupy pomologiczne:
jeżyny o pędach wzniesionych,
jeżyny płożące się.
Na podstawie barwy i kształtu owoców rozróżniono kilka grup od-252 mian:
1) o owocach kulistych, czarnych (Theodor Reimer, Wilsona Wcze-
sna);
o owocach wydłużonych, czarnych lub czerwonych (Boysenberry);
o owocach czerwonych (Joungberry);
o owocach niebieskich lub niebieskofioletowych (Cumberland).