MALINA
Systematyka i pochodzenie odmian uprawnych
Malina (Rubus idaeus L.) należy do rzędu różowych (Rosales), rodziny różowatych (Rosaceae), podrodzaju Idaeobatus.
Odmiany dzisiaj uprawiane pochodzą od trzech gatunków dziko rosnących w Europie, Azji i Ameryce Północnej:
Rubus idaeus vulgatus — malina właściwa, od której pochodzą uprawne odmiany europejskie;
Rubus idaeus strigosus — malina omszona, od której pochodzą uprawne odmiany amerykańskie;
Rubus occidentalis — malina zachodnia, od której również pochodzą odmiany amerykańskie.
Malina właściwa rośnie w Europie i zachodniej Azji. Jest to krzew dochodzący do wysokości 2 m, o pędach prostych, sztywnych lub lekko wygiętych, pokrytych azczecinkowatymi kolcami, które występują także na nerwach liści, ogonkach liściowych i szypułkach kwiatowych. Liście są 3—5-listkowe, ostro zakończone. Z kątów liści wyrastają kwiatostany lub pojedyncze kwiaty. Kwiaty są obupłciowe, drobne, białe. Owoce są kuliste lub stożkowate, złożone z drobnych pestkowców, barwy czerwonej. Krzew wydaje liczne odrosty korzeniowe.
Malina omszona w stanie dzikim występuje w Ameryce Północnej. Krzewy przekraczają wysokość 2 m, mają pędy czerwonawe, pokryte cienkimi kolcami i szcjzecinkami. Liście są pierzasto złożone, ostro zakończone. Kwiaty wyrastają pojedynczo lub są zebrane w kwiatostany. Owoce są ciemnoczerwone, wydłużone.
Malina zachodnia, inaczej jeżynowata, rośnie w Ameryce Północnej. Jej brązowoczerwone pędy, dochodzące do 3 m długości, są silnie wygięte, uzbrojone w dość silne, proste lub wygięte kolce. Liście są najczęściej 3-listkowe, ostro piłkowane. Kwiaty wyrastają pojedynczo z kątów liści. Owoce są kuliste, złożone z drobnych pestkowców, barwy czarnej, pokryte woskowym nalotem. Krzew nie tworzy odrostów korzeniowych.
Odmiany uprawne uzyskano albo przez selekcję dziko rosnących gatunków, albo w wyniku krzyżowania omówionych gatunków. U nas oprócz maliny właściwej rośnie dziko na północy kraju malina moroszka (Rubus chamaemorus) o bardzo smacznych, aromatycznych owocach, na terenach zaś nizinnych w lasach występuje malina kamionka (Rubus saxatilis). Żadnego z dwóch tych gatunków nie wykorzystywano w hodowli.
Prace hodowlane są prowadzone na szeroką skalę w Anglii, Ameryce i Związku Radzieckim. Celem hodowli jest uzyskanie odmian odpornych 210 na choroby i przemarzanie, o prosto rosnących pędach bez kolców, dają
cych wysokie plony owoców dużych, nie rozsypujących się, z intensywnie zabarwionym sokiem, aromatycznych, o długim okresie owocowania.
Dotychczasowa systematyka pomologiczna, opierając się przede wszystkim na barwie owocu, rozróżniała odmiany o owocach: czerwonych, żółtych i cEerwonoczarnych.
Podzielono również maliny na dwie grupy: raz owocujące i tzw. powtarzające (owocujące drugi raz na jesieni).
Obecnie według systematyki amerykańskiej i rosyjskiej maliny dzielimy na następujące dwie grupy:
odmiany czerwone i żółte, pochodzące od gatunków Rubus idaeus vulgatus i Rubus idaeus stńgosus;
mieszańce pochodzące ze skrzyżowania R. idaeus vulgatus, R. i. strigosus i R. occidentalis, tzw. purple raspberry, oraz odmiany o owocach czarnych, pochodzące od R. occidentalis.
Odmiany, które pochodzą od maliny omszonej, mają pędy sztywne, rozgałęziające się w górnej części (Latham, Souvenir de Paul Camenzind). Również mieszańce maliny właściwej i odmian amerykańskich odznaczają się prostymi pędami, wyginającymi się tylko pod ciężarem owoców.