Systematyka i pochodzenie odmian uprawnych Porzeczka (Ribes) należy do rzędu różowych (Rosales), rodziny skal-nicowatych (Saxijragaceae). Uczony polski Janczewski, który opracował monografię porzeczek (Monographie des groseilliers, 1907 r.), podzielił rodzaj Ribes na 6 sekcji. Porzeczki czerwone i białe zaliczył do sekcji Ri-besia, porzeczki czarne — do sekcji Coreosma. Ze 133 gatunków rodzaju Ribes do sekcji Ribesia zalicza 15 gatunków, do sekcji Coreosma — 33 ga­tunki. Gatunki należące do tych 2 sekcji są przodkami uprawianych dziś odmian. Porzeczki rosną dziko prawie w całej Europie, w Ameryce — od strefy borealnej aż do Ziemi Ognistej, w Azji — aż do strefy tropikalnej. Nie występują tylko w Australii i Afryce (z wyjątkiem gór Atlasu). Na 133 znanych gatunków rodzaju Ribes tylko nieliczne są wspólne dla 2 lub 3 części świata, a większość ich występuje tylko na pewnym obszarze. W Europie na znanych 9 gatunków 5 jest endemicznych, w Azji na 45 gatunków — 38 endemicznych, w Ameryce Północnej na 46 aż 43, w Ame­ryce Południowej występuje 40 gatunków endemicznych, a w Afryce (góry Atlasu) — tylko 2 gatunki. Porzeczki rosną w górach dochodząc niejednokrotnie do granicy wiecznych śniegów. Ich północny zasięg dochodzi do północnej granicy lasów. Wchodzą w skład roślinności leśnej. Często spotykamy je nad brze­gami potoków i rzek (stąd pochodzi polska nazwa ,,po rzece"), na glebach wilgotnych. Nie znamy takich odmian, które by powstały w przyrodzie jako mie­szańce spontaniczne. Odmiany uprawne są siewkami znalezionymi przy­padkowo albo mieszańcami otrzymanymi ze sztucznego skrzyżowania gatunków blisko spokrewnionych lub należących do jednej sekcji. Znany jest tylko jeden mieszaniec sekcji Coreosma i Grossularia. Jeśli pokre­wieństwo krzyżowanej pary rodziców jest odległe, otrzymuje się mieszańce bezpłodne (wg Darrova). Odmiany uprawne porzeczek kolorowych pochodzą od następujących gatunków dziko rosnących. Grupa pierwsza: 1. Porzeczka pospolita (Ribes vulgare), rosnąca dziko w Europie za­chodniej. Odmiany pochodzące od tego gatunku odznaczają się średnio silnym wzrostem i słabo rozgałęzionymi pędami. Pędy grube i sztywne. Liście drobne, niekiedy sfałdowane, 5-klapowe, kwiaty płaskie, talerzo-wate, z wyraźnym wałeczkiem u nasady zielonożółtych płatków. Słupek 68 krótszy od pręcików. Grona dość długie, luźne. Jagody duże, o średnicy około 1 cm, barwy czerwonej. Najbliżej z nią są spokrewnione odmiany: Wersalska i Wilder. Porzeczka czerwona (Ribes rubrum), rosnąca dziko w środkowej i północno-wschodniej Europie oraz w północnej i środkowej Azji. Gatu­nek ten odznacza się silnym wzrostem, zwartym pokrojem i silnie rozga­łęzionymi pędami. Liście 3—5-klapowe, szerokie i gładkie, kwiaty głęboko talerzowate, bez wyraźnego wałeczka wokół zalążni. Działki kielicha jasnozielone, płatki korony żółte lub pomarańczowe. Słupek dłuższy od pręcików. Jagcdy czerwone lub różowe, kuliste lub lekko spłaszczone, o smaku kwaśnym. Grona średnio długie, zwarte, z gęsto osadzonymi ja­godami. Od tego gatunku pochodzi szereg odmian uprawnych, między in­nymi Houghton Castle. Porzeczka skalna (Ribes petraeum), rosnąca dziko w górach Euro­py, północno-wschodniej Afryki, zachodniej i środkowej Azji i na Syberii. Gatunek ten odznacza się silnym wzrostem, zwartym, wyniosłym pokro­jem i silnie rozgałęzionymi pędami. Liście 3—5-klapowe, skórzaste, sfał-dowane. Kwiaty miseczkowate, bez wałeczka. Działki kielicha zielonawe, płatki korony żółte lub czerwone, wywinięte. Słupek tej samej wysokości co pręciki. Grona dość długie, a u ich nasady występują podsadki. Owoce ciemnoczerwone, kwaśne. Do mieszańców pochodzących od tego gatunku należy Holenderska Czerwona. 4. Porzeczka wielokwiatowa (Ribes multijlorum) jest gatunkiem śródziemnomorskim. Krzewy duże, o pokroju zwartym. Liście dość duże, takiej samej szerokości i długości. Kwiaty małe, żółtozielone, kształtu kie- lichowatego. U nasady płatków występuje wałeczek z 5 wzniesieniami. Grona bardzo długie, zwarte. Mieszańce tego gatunku są bardzo plennymi, cennymi odmianami. Należy do nich Macherauch's Rote Spatlese i Ron- dom. Do grupy drugiej należą gatunki, od których pochodzą odmiany uprawne porzeczki czarnej. Grupa druga: Porzeczka czarna (Ribes nigrum), rosnąca dziko w Europie oraz w północnej i środkowej Azji. Odznacza się silnym wzrostem i rozłożystym pokrojem. Liście duże, 3—5-klapowe, lekko pomarszczone, od spodu owło­sione. Kwiaty dzwonkowate, o działkach kielicha czerwonawych lub żółtawych i płatkach czerwonawych lub jasnożółtych. Pręciki tej samej długości co słupek. Grona różnej długości, z jagodami najczęściej rzadko rozmieszczonymi. Jagody kuliste, czarne. Na pączkach i pędach występują gruczołki wydzielające substancje o specyficznym zapachu. Porzeczka amerykańska (Ribes americanum), rosnąca dziko w Ame­ryce Północnej. Różni się od porzeczki czarnej brakiem gruczołków. Porzeczka ussuryjska (Ribes ussuriense), rosnąca dziko w zachod­niej Mandżurii. Jest zbliżona do porzeczki czarnej, ma jednak owoce więk­sze i pozbawione zapachu. Porzeczka syberyjska (Ribes cyatijorme). Porzeczka kazachstańska (Ribes turbinatum). Porzeczka dikusza (Ribes dikuscha). Te trzy ostatnie gatunki występują na terenie Związku Radzieckiego. Grupa trzecia: Porzeczka złota (Ribes aureum), pochodząca z Ameryki Północnej. Używana jest na podkładkę dla porzeczek i agrestów piennych. Porzeczka wonna (Ribes odoratum), pochodząca z zachodniej części Ameryki Północnej. Jest to forma raczej ozdobna. Ze względu na barwę owoców dzielimy odmiany porzeczek na: kolo­rowe, o owocach czerwonych i białych, oraz czarne. Ze względu na porę dojrzewania dzielimy odmiany porzeczek na: wcze­sne, średnio wczesne i późne.