WARTOŚĆ ZDROWOTNA OWOCÓW JAGODOWYCH
Z chwilą gdy odżywianie ludzi stało się przedmiotem naukowych badań, zaczęto doceniać jego znaczenie oraz poznawać rolę poszczególnych pokarmów. Stwierdzono, że biologiczna wartość pożywienia nie może być mierzona tylko liczbą kalorii. Pokarmy powinny spełniać trzy funkcje: ]) uodporniać organizm na choroby, 2) dostarczać materiału do budowy i odbudowy tkanek, 3) dostarczać energii do wykonywania różnych czynności. Owoce — mimo małej wartości kalorycznej — mają dużą wartość zdrowotną, ponieważ zawierają niezmiernie ważne dla organizmu składniki, jak witaminy, sole mineralne, niektóre węglowodany i białka. Dzięki zawartości tych składników owoce zaliczane są do pokarmów uodporniających organizm ludzki na różne choroby.
Według zaleceń higieny żywienia człowiek powinien spożywać 100 kg owoców rocznie. W Polsce spożywa się obecnie znacznie mniej owoców, bo zaledwie 30 kg rocznie. Przewiduje się, że dopiero w 1975 r. spożycie owoców wzrośnie do 50 kg.
Spożycie owoców możemy szybko zwiększyć rozszerzając uprawę jagodowych, przy czym należy uwzględnić fakt, że owoce jagodowe stoją na pierwszym miejscu pod względem zawartości cennych dla zdrowia składników: cukrów, witamin, kwasów organicznych, związków mineralnych, garbników, celulozy, substancji pektynowych i związków aromatycznych.
W grupie węglowodanów duże znaczenie dla organizmu mają cukry.
Ich zawartość zależy nie tylko od gatunku lub odmiany, ale także od
warunków atmosferycznych panujących w danym roku.
4 Owoce porzeczki czarnej zawierają szczególnie dużo witaminy C,
nawet do 400 mg °/o. Tylko rokitnik, dzika róża i jarzębina przewyższają ją pod tym względem. Truskawki zawierają więcej witaminy C od cytryn i dlatego, jako najwcześniej dostępne jej źródło są ogromnie cenione. W owocach porzeczki czarnej znajduje się także 100—500 mg °/o witaminy P.
Wartości zdrowotnej owoców nie można oceniać tylko na podstawie zawartości witamin. Decydują o niej również związki mineralne ze względu na ich udział w tkance k,ostnej i w procesach regeneracji krwi oraz dodatni wpływ na wzrost. W owocach jagodowych występują też takie mikroelementy, jak bor, miedź, mangan, cynk, glin, jod i inne, których obecność — choć w minimalnych ilościach — ma ogromne znaczenie dla sprawnego funkcjonowania organizmu. Sok owocowy ma odczyn kwaśny, uwarunkowany obecnością zarówno kwasów wolnych, jak i związanych w solach o odczynie kwaśnym. W owocach jagodowych występuje głównie kwas cytrynowy, w bardzo małych zaś ilościach — kwas winowy, jabłkowy, szczawiowy, bursztynowy i salicylowy.
Jednym z ważniejszych składników owoców jagodowych są związki pektynowe, gdyż pochłaniają w przewodzie pokarmowym wiele szkodliwych substancji. W niedojrzałych owocach porzeczek występuje w dużej ilości protopektyna, której zawartość maleje w miarę ich dojrzewania, gdyż pod wpływem enzymu protopektynazy przechodzi w pektynę. Owoce jagodowe zawierają od 0,24 do 2,38°/o protopektyny, zależnie od gatunku i stopnia dojrzałości. Owoce dojrzałe zawierają pektyny bardzo mało, w przejrzałych i zgniłych nie występuje ona zupełnie.
Jagody zawierają średnio 4,03 celulozy i 0,41°/o pentozanów. Celuloza, pozornie stanowiąca balast niepotrzebny dla organizmu, ułatwia trawienie.
Od zawartości substancji garbnikowych zależy występowanie cierpkiego smaku owoców jagodowych. Mają one też duże znaczenie dla prze
mysłu winiarskiego, garbniki bowiem powodują wytrącanie się białka, wpływając na proces klarowania się wina. Średnia zawartość garbników, np. w porzeczkach, wynosi od 0,106 do 0,388%.
Substancjami barwnymi występującymi w owocach są antocyjany — glikozydy rozpuszczone w soku komórkowym.
Skład olejków eterycznych nie jest jeszcze dokładnie zbadany. Występują one głównie w skórce owocu, zwłaszcza porzeczki czarnej.